Trung tuần tháng 8, dự án Sân khấu học đường, do Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam đề xuất và phối hợp thực hiện, sẽ tổng kết 10 năm triển khai thí điểm. Xin Giáo sư cho biết những kết quả bước đầu của dự án?

- Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh mục đích của dự án là tăng cường giáo dục thẩm mỹ, hiểu biết về văn hóa xã hội thông qua việc giới thiệu, giảng dạy những tinh hoa của nghệ thuật dân tộc như tuồng, chèo, cải lương, dân ca, kịch... cho các em học sinh bậc THPT và THCS. Việc làm này nhằm tạo ra một đội ngũ công chúng trẻ có hiểu biết, nhận thức đúng, thẩm thấu được cái hay, cái đẹp, những giá trị tinh hoa của nghệ thuật dân tộc, qua đó giúp các em thêm yêu thích, trân trọng gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Tôi cho rằng, dự án Sân khấu học đường do Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VH, TT và DL), Vụ Công tác Chính trị (Bộ GD - ĐT) chủ trì phối hợp với Sở VH, TT và DL, Sở GD - ĐT các tỉnh, thành phố thực hiện đã tạo một luồng sinh khí mới thổi vào các nhà trường. Từ 2001 - 2003, dự án thực hiện giảng dạy chèo và tuồng trong gần 30 trường, chủ yếu ở miền Bắc và đã sơ kết, tuyển chọn một số học sinh biểu diễn báo cáo tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Giai đoạn 2004 - 2006, dự án được triển khai cũng tại khoảng 30 trường, ở cả miền Bắc và miền Trung, giảng dạy nghệ thuật bài chòi, tuồng, dân ca Nghệ Tĩnh, dân ca Bình Trị Thiên và biểu diễn báo cáo tại rạp Hồng Hà, Hà Nội. Giai đoạn 2006 - 2010, dự án thực hiện chủ yếu ở miền Trung và Nam Bộ, đào tạo học sinh hiểu và ca diễn nghệ thuật cải lương, hát dân ca các vùng miền.

Hầu hết các trường tham gia dự án sau đó đều thành lập CLB nghệ thuật dân tộc để tiếp tục hoạt động biểu diễn. Các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp và các trường nghệ thuật thông qua dự án đã tuyển chọn được nhiều học sinh tài năng để đào tạo thành diễn viên chuyên nghiệp. Đông đảo các nhà quản lý văn hóa, giáo dục đều đánh giá cao cách làm, hiệu quả mà dự án mang lại, coi đây là giải pháp hay trong bảo tồn và phát huy nghệ thuật sân khấu dân tộc, cần được nhân rộng.

Theo Giáo sư, dự án đã có tác động cụ thể như thế nào đến việc bồi dưỡng nhân cách, lối sống các em học sinh và môi trường giáo dục trong các nhà trường?

- Dự án Sân khấu học đường bước đầu đã có ảnh hưởng lớn trong các trường THPT, THCS. Học sinh miền Bắc thì say mê học tuồng, chèo; miền Nam say mê học cải lương; miền Trung ưa thích học hát dân ca... Các em chủ yếu học ngoài giờ, thế mà không ai bỏ đi chơi. Sau khi học về, các em hát mà cha mẹ sửng sốt, bất ngờ vì con em mình hát hay quá. Đến khi các em biểu diễn, phụ huynh chen nhau đi xem. Các thầy cô giáo và các em học sinh đều nói rằng, từ dự án này mà họ biết, hiểu hơn và thêm yêu nghệ thuật truyền thống. Việc giáo dục nghệ thuật dân tộc trong trường học không chỉ tạo cho các em có sân chơi bổ ích, có cuộc sống tinh thần trong sáng, lành mạnh, lạc quan để học tập tốt mà còn có tác động trong bồi dưỡng nhân cách, lối sống. Những giá trị nghệ thuật và chiều sâu tư tưởng cũng như giá trị thẩm mỹ của các tác phẩm sân khấu dân tộc là bài học quý, giúp các em phân biệt được tốt - xấu, thiện - ác; nhận biết được những phẩm chất cao đẹp của con người, từ đó nâng cao lòng tự hào dân tộc, biết phấn đấu, rèn luyện trở thành con ngoan, trò giỏi, thành những công dân có ích cho xã hội.

Dự án còn tạo nhịp cầu giao lưu, gắn bó, gần gũi giữa các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp với công chúng khán giả là học sinh các trường phổ thông. Các nghệ sỹ có nghề nghỉ hưu cũng rất phấn khởi khi được tham gia đào tạo, truyền nghề cho lớp trẻ.

Có ý kiến cho rằng, một số tác phẩm trong chương trình đào tạo của dự án có nội dung, ngôn từ không phù hợp với lứa tuổi các em. Quan điểm của Giáo sư về vấn đề này như thế nào?

- Tôi lấy ví dụ hôm diễn báo cáo tại Nhà hát Lớn Hà Nội, một học sinh nam bậc THCS đóng vai Xã Trưởng, em nữ cũng tuổi đó đóng vai Mẹ Đốp, trong vở chèo cổ Quan âm Thị Kính. Nghệ thuật dân gian hay nói bóng gió như: “Mẹ Đốp, hôm nào mát trời tao sang tao gửi một đứa con”. Các em diễn hay lắm, khán giả cười muốn bể nhà hát. Tuy nhiên, một số ít người băn khoăn: các em mới tuổi đó mà nói câu ấy có hợp không? Sau khi các em diễn xong, chúng tôi hỏi, khi diễn, nói những câu như thế, các em có suy nghĩ gì? Các em trả lời rất đơn giản: “Chúng cháu chỉ nghĩ là đang được diễn trò thôi”. Nói như vậy để thấy các em rất thích thú khi được diễn và diễn trò thì không có ảnh hưởng gì về mặt tâm lý cả.

Biểu diễn báo cáo kết quả thực hiện dự án Sân khấu học đường

Với những tác động tích cực như vậy, liệu dự án có tiếp tục được thực hiện, trở thành phong trào sâu rộng trong các trường học trên khắp cả nước hay không, thưa Giáo sư?

- Sau khi kết thúc dự án, trường nào cũng muốn tiếp tục. Ngoài ra, còn hàng ngàn trường THPT, THCS trên cả nước có nhu cầu nhưng chưa được tham gia vì kinh phí có hạn và thời gian dự án đợt đầu đã hết. Tôi mong rằng, dự án Sân khấu học đường sẽ được Chính phủ sớm cho tiếp tục mở rộng, làm tiền đề đưa nghệ thuật truyền thống vào chương trình học chính khóa trong tương lai. Tuy nhiên, để dự án Sân khấu học đường đi vào chiều sâu, có tác động xã hội mạnh mẽ, cần có sự chỉ đạo tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong các cấp, các ngành nhằm vận động, huy động được mọi nguồn lực trong nhân dân, làm tốt chủ trương xã hội hóa để phát huy, nuôi dưỡng phong trào, giúp các CLB nghệ thuật dân tộc của học sinh trong các trường phát triển, không để thui chột những gì mà các nghệ sỹ đã bỏ công truyền dạy và các em ra sức học tập.

Xin cám ơn Giáo sư!