Một nửa số lượng giải thưởng thuộc về các tiết mục của Việt Nam. Phải khẳng định trước tiên rằng, các nghệ sĩ xiếc của Việt Nam đã có một cuộc so tài ngang ngửa về chất lượng đối với các nghệ sĩ xiếc quốc tế.

Xiếc Việt Nam tìm đường đổi mới…

Đã theo Liên hoan xiếc quốc tế tại Việt Nam trong cả lần 2 và lần này, vị giám khảo quốc tế, ông Perter Dubinsky - Chủ tịch Tập đoàn xiếc Firebird Mỹ nhận xét: Tôi thấy chất lượng và tiết mục xiếc của Việt Nam ngày càng được nâng lên rõ rệt cả về kỹ thuật và nghệ thuật biểu diễn.

Những tiết mục giành giải vàng và bạc của xiếc Việt Nam như: Sức mạnh đôi tay, Tung hứng (Đoàn xiếc Thành phố Hồ Chí Minh), Đế trụ, Cầu bật (Trường Trung cấp nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam), Siêu nhân bay, Dây dọc nam nữ (Liên đoàn Xiếc Việt Nam) đã thể hiện được rất rõ sự vượt trội của xiếc Việt Nam so với các đoàn nghệ thuật xiếc quốc tế tham dự tại Liên hoan lần này.

Đặc biệt là sự kiện  tiết mục Siêu nhân bay của Việt Nam vừa giành HCV tại Liên hoan xiếc quốc tế tại Tây Ban Nha đã khẳng định vị thế của xiếc Việt Nam đang có những bước hội nhập tích cực với quốc tế”.

Ông Vũ Ngoạn Hợp – Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Liên hoan xiếc quốc tê lần 3 đã cho biết một trong những lý do khiến xiếc Việt Nam thành công tại liên hoan lần này đó là do các đoàn xiếc Việt Nam đều đã tập luyện rất kỹ lưỡng và Ban tổ chức liên hoan đã có sự thẩm định kỹ lưỡng để lập thành một đội của nước chủ nhà.  Thật đáng mừng ngay tại liên hoan lần này, Ban tổ chức và lãnh đạo của các đơn vị đã nhận được nhiều lời mời các tiết mục của Việt Nam sang biểu diễn và tham dự Liên hoan xiếc quốc tế: Sức mạnh đôi tay của Đoàn xiếc TPHCM, Du xuân của Liên đoàn Xiếc VN tại Tây Ban Nha, Siêu nhân bay của Liên đoàn xiếc VN tại Monaco và nhiều tiết mục khác như: Đế trụ, Cầu bật của Trường Trung cấp nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ VN đang được thỏa thụân và lựa chọn. Sự trẻ hóa của đội ngũ diễn viên xiếc Việt Nam tham gia Liên hoan đã khẳng định những tiềm năng tạo đà cho sự phát triển của ngành xiếc Việt Nam trong tương lai không xa.

Một số tiết mục của Việt Nam dã thể hiện rõ nét yếu tố bản sắc dân tộc từ vũ đạo, âm nhạc, đạo cụ cho đến trang phục biểu diễn. Đó là các tiết mục: Cầu bật, Đế trụ (Trường Trung cấp nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam), Du xuân, Tung hứng (Liên đoàn Xiếc Việt Nam)…

Những bài học kinh nghiệm

Về mặt kỹ thuật thì nhiều tiết mục xiếc nước ngoài tham dự liên hoan có phần yếu hơn so với tiết mục của các đoàn xiếc quốc tế tại Liên hoan xiếc quốc tế lần thứ 2 vào năm 2004. Tuy nhiên, xiếc Việt Nam cũng cần phải học hỏi rất nhiều từ cách kết cấu, phối hợp tổng thể giữa các yếu tố từ kỹ thuật, nội dung, âm nhạc, trang phục, ánh sáng… của một số tiết mục xiếc của quốc tế như: Hình tượng nam nữ (CHLB Đức), Hình tượng 4 nữ (Trung Quốc), Uốn dẻo hai nữ (Mông Cổ), Sức mạnh đôi tay (Cu Ba)… Diễn viên Nguyễn Mạnh Chung của Trường Trung cấp nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam thì cho rằng: “Điều học hỏi lớn nhất từ bạn chính là thái độ lao động nghệ thuật cực kỳ nghiêm túc. Các đoàn nghệ thuật xiếc Trung Quốc, Mông Cổ họ rất cẩn thận đến từng chi tiết khi biểu diễn”.

Một tinh thần lao động sáng tạo và nghiêm túc không chỉ được học hỏi từ các bạn nghệ sĩ xiếc quốc tế mà ngay cả những tấm gương lao động của nghệ sĩ Việt Nam tại Liên hoan cũng đã tạo được sự cảm phục của bạn nghề.

20 năm gắn bó với một tiết mục ảo thuật, nghệ sĩ Minh Tuấn (Đoàn nghệ thuật Quảng Trị) không từ nan cơ hội truyền bá và dạy bộ môn ảo thuật cho các câu lạc bộ khắp trên cả nước. Tiết mục ảo thuật tham dự liên hoan lần này của Minh Tuấn đã được anh tập luyện hơn một năm trời. Tốn bao nhiêu tâm lực và công sức cũng như tiền bạc cho tiết mục này. Chỉ riêng chiếc hòm gỗ làm người bạn diễn biến mất trong mắt khán giả đã được anh thay đi đổi lại tới 7 lần. Tính riêng số tiền chi phí cho chiếc hòm đã lên tới hơn 30 triệu đồng.

Thật ngạc nhiên là từ trước tới nay, toàn bộ đạo cụ biểu diễn của Minh Tuấn trong các chương trình biểu diễn tổng hợp của Đoàn nghệ thuật Quảng Trị đều do anh tự túc sắm sửa bằng tiền lương và tiền đi diễn ở ngoài của mình. Tham dự Liên hoan lần này đoàn cũng chưa hề cấp cho Minh Tuấn một khoản kinh phí nào ngoài lời hứa sẽ hỗ trợ một phần kinh phí đi lại. Ước ao tham dự liên hoan để được gặp đồng nghiệp, được khoe với đồng nghiệp cả nước và quốc tế rằng trong nền nghệ thuật xiếc Việt Nam, bộ môn xiếc ảo thuật cũng có một vị trí nhất định.

Gia đình nghệ sĩ Trần Định - Trần Dũng đi tham dự liên hoan xiếc lần này cũng với một mục đích được góp thêm một tiếng nói về bộ môn ảo thuật với bạn bè đồng nghiệp. Trần Định cũng đã tự bỏ mọi kinh phí để xây dựng các tiết mục của mình. Giải Cống hiến giành cho gia đình nghệ sĩ Trần Định - Trần Dũng của Hội đồng giám khảo liên hoan là hoàn toàn xứng đáng.

Tại liên hoan, khán giả đã không ít lần bị thót tim trước những pha trình diễn đầy quả cảm của các nghệ sĩ xiếc. Có những động tác kỹ thuật khó được thực hiện thành công và có lúc thất bại… Bước lên bục vinh quang thì người nghệ sĩ xiếc đã không biết bao lần phải chảy máu, bong gân… Thậm chí nam diễn viên Nguyễn Văn Tú - diễn viên trẻ triển vọng tại Liên hoan xiếc ba nước Đông Dương, người đầu tiên lập kỷ lục quay bốn vòng trong tiết mục Cầu bật vào lần thi buổi thứ 2 đã bị ngã khi thực hiện động tác này. Tiếc là Tú đang được điều trị ở bệnh viện, không thể lên bục nhận giải bạc cùng tập thể. Với nghệ thuật xiếc thì việc bị ngã và thực hiện động tác kỹ thuật hỏng là chuyện quá bình thường. Sự dấn thân vào nguy hiểm của người nghệ sĩ xiếc đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của bộ môn nghệ thuật của mình.

Nhìn lại mình để có hướng sáng tạo và nỗ lực phát triển cho ngành nghề là nguyện vọng của đông đảo nghệ sĩ xiếc khi tới tham dự liên hoan lần này. Mặc dù số giải thưởng giành cho tiết mục của xiếc Việt Nam chiếm rất cao, nhưng công bằng mà nói thì xiếc Việt Nam vẫn còn những mặt hạn chế từ nhiều tiết mục tại liên hoan lần này. Một số tiết mục còn chưa đạt trình độ chuẩn về nghề, một số tiết mục đã có ý tưởng dàn dựng nội dung tốt nhưng kết cấu về động tác và tác phẩm còn lộn xộn, có tiết mục chưa biết khai thác những thế mạnh của văn hóa dân tộc để tạo nên bản sắc và phong cách riêng …

Không chỉ từ sự nỗ lực của người trong cuộc, một trong những yếu tố tạo nên thành công của Liên hoan xiếc quốc tế đó là khán giả. Họ đã đến và cổ vũ nồng nhiệt các tiết mục xiếc của cả Việt Nam và quốc tế. Cả 6 đêm biểu diễn của Liên hoan, lượng khách đến rạp vẫn luôn kín ghế ngồi với hơn 1200 chỗ. Điều này đã chứng tỏ nghệ thuật xiếc đã có vị trí và thu hút sự quan tâm của đông đảo mọi tầng lớp khán giả. Nghệ sĩ xiếc “fair play”, khán giả tới với xiếc cũng rất “fair play”, đó là những ghi nhận tại liên hoan xiếc quốc tế lần thứ 3. Nghệ thuật xiếc Việt Nam đang đứng trước muôn vàn những khó khăn về mọi phương diện, ngay từ công tác cho tới biểu diễn và tổ chức biểu diễn… Thế nhưng, không vì thế mà người nghệ sĩ xiếc ngưng nghỉ tập luyện. Sự trở lại của những tiết mục xiếc và của nhiều nghệ sĩ trong liên hoan lần này với một diện mạo mới, một sức hấp dẫn mới… đã cho thấy ngành xiếc Việt Nam nếu được đầu tư thích đáng hơn, chắc chắn xiếc Việt Nam sẽ còn những bước bứt phá mạnh mẽ.