Hơn hai tiếng - hơi ngắn so với một vở kịch lịch sử và hơi dài so với thời lượng quy định của hội diễn, nên vì vậy, vở diễn sẽ phải cắt bớt một số đoạn. Kể một câu chuyện phức tạp về "Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi, nhường chồng" để sao cho những người không thuộc sử cũng có thể hiểu được, trong hơn hai tiếng, không hẳn là chuyện dễ. Với người rành sử, lại càng khó hơn, khi kịch tính phải nằm trong cách kể chuyện, chứ không phải trong nội dung chuyện.

Dễ hiểu và có kịch tính (với khá nhiều hành động kịch) là điều mà "Mỹ nhân và anh hùng" (MNVAH) đã làm được vậy, nếu là so với "Rừng trúc" (kịch bản cùng đề tài của nhà văn Nguyễn Đình Thi, đạo diễn - NSND Nguyễn Đình Nghi và NSND Phạm Thị Thành).

Nếu "Rừng trúc" là lát cắt ngang cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng vào thời điểm khó khăn nhất và cũng là cao đẹp nhất của bậc "mỹ nhân anh hùng" này thì MNVAH lại là câu chuyện trải dài suốt cuộc đời nhiều nước mắt của Chiêu Thánh (suốt từ năm 18 tuổi đến năm 60 tuổi).

"Rừng trúc" vì vậy đòi hỏi người xem ít nhiều phải thuộc sử, mới có thể tìm được đường vào "rừng" và cả đường ra. Với MNVAH, sự "đánh đố" là không hề có. Bởi, những cái gọi là "dây mơ rễ má" đã được cài cắm cẩn thận trong từng lời thoại; trong cách mượn hai nhân vật nhà chép sử (qua diễn xuất khá ăn ý của Xuân Bắc - Quốc Khánh) làm người dẫn chuyện, bình chuyện...

Diễn xuất của Trung Anh trong vai Trần Cảnh là có chiều sâu và biết tiết chế. Âm nhạc "bắt vít" được vào vở nhờ sự xử lý khéo các chất liệu dân gian. Thiết kế sân khấu chọn một cách tả cảnh khá giản dị: Vẫn là sân khấu bục bệ truyền thống, nhưng được che dưới những tấm vải lớn.

Khó nhớ

Dễ hiểu thì dễ xem - hẳn rồi, và trong chừng mực nào đó, đó cũng là cái tài của đạo diễn. Nhưng dễ hiểu - có khi cũng lại thành... khó nhớ.

Khó nhớ một Lý Chiêu Hoàng (trong đêm diễn đầu tiên là diễn xuất của Quỳnh Hoa, hai đêm sau là Thanh Giang và Hoàng Lan, để tìm ra một Lý Chiêu Hoàng "sáng" nhất) - dù đã được người thủ vai cố gắng hết sức - nhưng vẫn cho thấy rõ: Người diễn chưa đủ tầm để gánh một vai diễn lớn và giúp nhân vật toả sáng.

Đài từ thiếu thuyết phục, động tác cứng - bấy nhiêu thôi cũng đã đủ khiến cho "Lý Chiêu Hoàng" ít nhiều "mất điểm", cũng như những cảnh lãng mạn nhất trong vở "mất nét" (chẳng hạn, cảnh Trần Cảnh và Lý Chiêu Hoàng chốn phòng the). Một vài chỗ, người ta thấy Lý Chiêu Hoàng sao mà... lắm lời đến... dễ hiểu, sao mà "sính giảng bài" (mà thoại thì thua xa "Rừng trúc") và vì thế, khiến vẻ đẹp đó dường như mất đi độ lấp lánh.

MNVAH - nếu là để đưa ra một Lý Chiêu Hoàng khác, thì đúng là đã khác, khác hẳn với Lý Chiêu Hoàng của Lê Khanh trong "Rừng trúc". Nhưng nếu là để người xem nhớ lâu, vẫn cần lắm một vẻ đẹp của sự tinh anh, mẫn tiệp nằm trong thần thái, cái duyên của người diễn, lẫn sức truyền cảm của đài từ, lời thoại...

Khó nhớ hơn nữa là Trần Thủ Độ (NS Tuấn Minh thủ vai). Dựng MNVAH, thiện ý của đạo diễn - NSND Lê Hùng là muốn "hướng một cái nhìn chia sẻ vào nỗi vất vả, gian nan, những giằng xé nội tâm của những người phải gánh mệnh nước trong cơn nguy biến".

Nhưng xem MNVAH, nhân vật Trần Thủ Độ (lẫn Trần Thị Dung) hiện ra như một người đáng thương hại hơn là một người có công và tài cán; không thấy rõ cả chất "bi" lẫn chất "hùng" ở người từng đóng đinh vào lịch sử câu nói: "Vua ở đâu, triều đình ở đấy!". Chính vậy mà sự ghi nhận "công" và tha thứ "tội" cho nhân vật lịch sử gây tranh cãi này của Lý Chiêu Hoàng - ở đoạn kết vở - cũng trở nên thiếu logic và bị giảm đi sức thuyết phục đáng kể...

MNVAH - thêm lần nữa - lại đặt ra vấn đề câu chữ trong một vở kịch lịch sử, khi mà thỉnh thoảng người xem lại thấy cộm tai khi phải nghe những "từ mới" như: "Sao lại hành hung đồng nghiệp thế kia?", "Đang trong giai đoạn tập sự", "Chả trách cứ hát mãi mà chưa nâng được ngạch"...

Nhiều chỗ, tuồng như còn là dụng ý của đạo diễn (chứ không đến nỗi bí từ để thay thế), khi được đặt vào "giọng hài" Quốc Khánh (?) và quả nhiên, lấy được tiếng cười (nhạt) của khán giả. Trong khi đó, "Rừng trúc" - với không ít đoạn thoại chứa rất nhiều từ cổ, vẫn khiến người xem có lúc phải mê đi vì vẻ đẹp của ngôn từ, nội tâm (điển hình là đoạn độc thoại gần 10 phút của Lý Chiêu Hoàng), dù có thể họ không hiểu hết...

MNVAH – thêm lần nữa – lại đặt ra vấn đề câu chữ trong một vở kịch lịch sử, khi mà thỉnh thoảng người xem lại thấy cộm tai khi phải nghe những “từ mới” như: “Sao lại hành hung đồng nghiệp thế kia?”, “Đang trong giai đoạn tập sự”, “Chả trách cứ hát mãi mà chưa nâng được ngạch”...

Nhiều chỗ, tuồng như còn là dụng ý của đạo diễn (chứ không đến nỗi bí từ để thay thế), khi được đặt vào “giọng hài” Quốc Khánh (?) và quả nhiên, lấy được tiếng cười (nhạt) của khán giả.

Trong khi đó, “Rừng trúc” – với không ít đoạn thoại chứa rất nhiều từ cổ, vẫn khiến người xem có lúc phải mê đi vì vẻ đẹp của ngôn từ, nội tâm (điển hình là đoạn độc thoại gần 10 phút của Lý Chiêu Hoàng), dù có thể họ không hiểu hết...