“Tôi có bênh Thanh Ngoan”

NSND, đạo diễn Bùi Đắc Sừ, thành viên Hội đồng Bộ VHTT&DL xét duyệt NSƯT, NSND trả lời Tiền Phong.

Có ý kiến cho rằng với tư cách thành viên Hội đồng xét duyệt của Bộ, ông không ủng hộ nghệ sĩ chèo, đâm ra nhiều người không được xét NSND đợt này?

Đấy là đơn người ta viết thôi. Tiêu chuẩn đã rất rõ ràng rồi. Ngồi trong hội đồng, tôi ủng hộ tất cả nghệ sĩ, nhưng không bênh được. Tôi chỉ bảo những người đó rất có tài. Và không hiểu Minh Thu lấy thông tin ở đâu, thực ra cô ấy được 3/12 chứ không phải 6/12 phiếu.

Nhà hát đưa 5 người thì anh Minh Chí bị loại ngay ở hội đồng của nhà hát với 3/5 phiếu. Ngay ở hội đồng cơ sở, đầu tiên Minh Thu cũng chỉ được 2/5 phiếu. Cô ấy thắc mắc, lãnh đạo nhà hát phải yêu cầu hội đồng bỏ lại, cô ấy mới được thêm 2 phiếu nữa là 4/5.

Tôi cũng chả ghét bỏ gì bạn nghề. Thanh Ngoan, Mạnh Phóng tôi quý quá! Có những người rất xứng đáng NSND ngành chèo nhưng người ta lại không làm hồ sơ như NSƯT Đoàn Bình (ĐH SKĐA) hát chèo nhất Việt Nam, đóng rất giỏi.

Anh Mạnh Phóng được 1 HCV đúng năm anh về hưu. Từ lúc về hưu đến giờ 10 năm rồi anh không tham gia gì. Mà nếu rơi vào trường hợp đặc cách, anh phải đủ 100% phiếu.

Tôi ngồi trong hội đồng rất đau khi Nhà hát Chèo đưa 4 người chỉ được anh Dân Quốc. Đủ huy chương rồi chưa chắc đã được NSND. Còn phải đạo đức, nhân cách xứng đáng. Tôi có bênh Thanh Ngoan nhưng Thanh Ngoan chỉ được 5/12 phiếu. Vì Thanh Ngoan cũng như Minh Thu chỉ có 1 HCB sau khi đã thành NSƯT.

NSƯT Minh Thu khẳng định chị có 4 HCV, trong đó 2 HCV quy đổi từ bằng khen trong thời kỳ chưa có khái niệm HCV?

Bằng khen sao lại bằng được HCV. Đấy là cô ấy suy ra.

Nghệ sĩ Chèo được phong tặng ít hơn so với tuồng, phải chăng chèo ít người tài hơn?

Không phải! Các tỉnh rất nhiều người được. Chèo toàn các cô trẻ được HCV, NSƯT, trong khi tuồng lại không có NSƯT nào trẻ. Đợt này nhiều em trẻ của Nhà hát Chèo lại được phong NSƯT.

Cũng là do trong ngành chèo có chủ trương trẻ hóa diễn viên, không tạo điều kiện cho diễn viên đứng tuổi thi thố để có danh hiệu?

Không phải! Tại sao hội diễn toàn quốc 2009, Minh Thu đóng vai chính không được HCV, mà người khác không đóng vai chính lại được HCV. Còn tuồng, người ta cũng lên NSƯT 9-10 năm rồi mà vẫn được 2-3 HCV, thì người ta phải được. Mặc dù tôi cũng cho là không nên để tuồng được nhiều như thế, nhưng tôi chỉ là 1 lá phiếu thôi.

Việc khiếu nại của NSƯT Minh Thu còn có nguồn cơn từ thực tế có NSND không có huy chương nào?

Đấy là những năm trước. Bây giờ văn bản của Quốc hội yêu cầu NSND phải theo tiêu chuẩn. Còn những trường hợp đặc biệt, đột xuất đề xuất lên, cả hội đồng sẽ quyết định. Còn Thanh Hoài được giải quốc tế về ngành chèo đấy (NSND Thanh Hoài đoạt giải Chuông Vàng, giải cao nhất Liên hoan Âm nhạc Dân gian Quốc tế tại Trung Quốc 2000 với bài ca trù Ba mươi sáu giọng, được phong NSND năm 2007- PV).

“Không ủng hộ Minh Thu “đi kiện”

Từ ý kiến của GS.NSND Trần Bảng: “Khen thưởng chỉ dựa vào huy chương thì không chính xác”- quyền giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, đạo diễn Hà Quốc Minh phát biểu: “Việc xét tặng dang hiệu NSND, NSƯT căn cứ vào huy chương là chuẩn nhất. Cả thể thao thế giới cũng phải lấy huy chương làm tiêu chuẩn. Không thì bây giờ đánh giá thành tích của con người bằng cái gì?!”.

Ông Minh nói:

Tôi hỏi Minh Thu xin phong tặng NSND là về cái gì? Về ngạch diễn viên. Thì phải có vai, phải có huy chương mới đạt NSND, NSƯT được chứ, không thể nói “tôi có 38 năm công tác, dạy bao nhiều người…”. Thời hoàng kim, Minh Thu có một số vai và người ta đã đánh giá Minh Thu được ưu tú rồi, 10 năm gần đây Thu có đóng góp gì cho Nhà hát Chèo, hay chỉ đi dạy cho Quân đội, cho UNESCO…

Tôi là học trò ông Mạnh Tuấn (thân sinh của NSƯT Minh Thu- PV). Mười năm Nhà hát chỉ dựng mấy vở, lại khôn g có vai hợp với Minh Thu. Tôi ưu ái Thu lắm nên 2009 đã giao vai trong vở Mảnh gương nhân sự thì mới có cái HCB. Chính tôi cho hội đồng cơ sở xét đi xét lại để đưa Minh Thu lên đấy chứ. Nhưng tôi không đồng ý Minh Thu làm đơn, đặc biệt là đơn tập thể. Nhà hát cũng mang tiếng, và không phải làm thế mà người ta cho ND được.

Thu đưa tôi cái đơn, tôi đã gàn rồi. Tự mình cho là mình đủ tiêu chuẩn mà hội đồng không xét chứng tỏ là hội đồng đó sai chứ gì!? Bây giờ người ta hỏi hội đồng sai ở chỗ nào?! Hội đồng cứ đúng tiêu chuẩn mà xét. Nếu giả sử có người cũng thành tích như Minh Thu, Thanh Ngoan mà được thì hẵng thắc mắc.

Phải chăng nhà hát không tạo điều kiện cho diễn viên đứng tuổi như Minh Thu đóng vai chính, để có cơ sở xét tặng danh hiệu?

Các vị nói là “nhường lớp trẻ” cũng không hẳn đúng. Làm gì có ai nhường ai ở đời! Thầy già con hát trẻ. Thu là người có tài nhưng không phải ai trên đời cũng gặp cơ hội để cứ thế mà thăng tiến, cũng có lúc mình bị lỡ cơ hội.

Chuyện nhà hát chèo ít NSND, tôi bức bối lắm chứ. Nhưng mình có cách. Nói ở hội nghị, gặp thẳng lãnh đạo trình bày: Cứ hội diễn 5 năm/lần thì cả ngành thiệt… Nên tới đây Bộ mới quy định 3 năm tổ chức hội diễn 1 lần.

Theo Minh Thu, do đời giám đốc Chu Văn Thức quên không làm thủ tục phong tặng NSƯT, NSND nên các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Việt Nam trong đó có Minh Thu bị lỡ cơ hội?

Mình làm gì thì làm, phải biết thời điểm hiện tại. Nếu thế thì không riêng Minh Thu mà hàng trăm con người có thắc mắc
với Bộ.

Nhiều trường hợp như Minh Thu lắm. Kể cả cải lương nhiều người NSƯT nổi tiếng rất lâu, giờ vẫn chưa được NSND. Đấy cũng là do những vấn đề bất cập. Nhưng không phải anh làm rối thêm tình hình. Nay mai đám trẻ thấy thế sai đúng không biết cứ viết đơn từ lung tung thì làm sao?!

Hình như Minh Thu là nghệ sĩ chèo đầu tiên làm đơn đề nghị xét lại việc phong tặng danh hiệu?

Đúng là chả ai cả. Làng chèo nói chung chín chắn. Phải biết mình biết người, không phải chỉ nghĩ đến mình, tự cho mình là nhất. Còn người khác thì sao? Còn tổ chức thì sao? Mình phải nghĩ nhiều chiều. Là diễn viên, tôi cũng có huy chương, đạo diễn tôi cũng có giải, thế mà đợt trước người ta không xét, tôi cũng có kiện cáo gì đâu. Mình cũng phải biết được rằng sự phấn đấu của mình có thể cũng chưa đạt.