“Quan họ đã trở thành máu thịt”- đó là lời nói chân thành mà cũng đầy tâm huyết của nghệ nhân Ngô Thị Nhi khi trò chuyện với chúng tôi. Ấn tượng đầu tiên khi gặp ở cụ đó là hình ảnh một cụ bà có dáng người nhỏ nhắn, tấm lưng còng, nhưng vẫn rất nhanh nhẹn. Đặc biệt hơn cả, đó là đôi mắt cụ sáng lên tự hào mỗi khi nhắc đến quan họ. Với lối nói chuyện hóm hỉnh, thỉnh thoảng có thêm những lời ca, ý thơ trong những câu quan họ cổ làm người nghe vẫn thấy được cái duyên, cái tình của người con gái quan họ ngày nào.

Cụ Ngô Thị Nhi.

Năm 16 tuổi cụ Nhi đã trở thành một liền chị trong bọn quan họ nữ của làng lúc bấy giờ. Và cứ theo năm tháng, tình yêu cũng như sự tinh thông với quan họ trong cụ cứ lớn dần lên. Dù không biết chữ, nhưng được thụ hưởng truyền thống của gia đình, qua những lần giao lưu trong các lễ hội, cụ đã học thuộc hơn 400 bài hát quan họ cổ của 36 giọng khác nhau. Khi đã ở cái tuổi 89 dù không còn hát được, nhưng cụ vẫn có thể đọc thuộc làu những điệu quan họ như hừ la, la rằng, tình tang, cây gạo, cầm bằng, đào nương, tả lý, phong thư...

Tuổi cao, cụ Nhi thường hay trăn trở: “Cứ lo chết đi không còn giữ được quan họ, phí quá những câu ca, làm sao để dạy hết cho chúng nó, tôi mới yên tâm về với tiên tổ”. Vì thế, ai muốn học là cụ đều dạy hết, bà con hàng xóm những khi nhàn rỗi việc đồng áng cũng đến nhà cụ để học hát. Cụ đã giao phó cho người con cả là ông Nguyễn Văn Ký ghi chép lại toàn bộ vốn quan họ mà cụ nhớ để làm tư liệu truyền lại cho đời sau. Không truyền lại nét văn hóa này cho hậu thế thì cụ cảm thấy có tội với tổ tiên - cụ Nhi tâm sự.