Nghệ nhân Đào Văn Soạn

Thủa còn thịnh vượng, gần như 100% người dân làng Đào Xá làm đàn, tiếng tăm lan xa tận Huế, TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, cái thời huy hoàng ấy giờ đã như một miền cổ tích. Cả làng Đào Xá hiện chẳng mấy ai còn mặn mà với cái nghề của cha ông, nhẩm đếm khắp làng cũng chỉ độ 5 - 7 gia đình còn nghề, chật vật chỉ mong sao sống được bằng nghề chứ nói gì đến giữ nghề.

Trong làng Đào Xá, những nghệ nhân có thâm niên như ông Đào Văn Soạn giờ là hàng hiếm. 30 năm gắn bó với những cây đàn dân tộc, ông Soạn cho biết, vì tiếc nghề truyền thống nên gia đình ông vẫn cố gắng giữ nghề. Tuy nhiên, số lượng nhạc cụ gia đình ông làm ra cũng hạn chế, chủ yếu bán cho một số mối quen. “Để hoàn thành một cây đàn mất thời gian ít nhất là 4 công, thậm chí hàng tuần lễ. Chi phí hoàn thiện sản phẩm tăng 40 - 50% nhưng giá bán vẫn giữ ở mức... 2 năm trước, tính ra công thợ chỉ được một vài trăm ngàn. Thu nhập thấp như vậy nên nhiều người không còn mặn mà với nghề”, ông Soạn giải thích.

“Cố giữ không để vàng rơi”. Đó là câu nói mà ông Soạn nhắc lại khá nhiều lần khi trò chuyện với chúng tôi. Ông cho hay, ông luôn sẵn sàng truyền nghề cho những ai thực sự có cái tâm và niềm đam mê với nhạc cụ dân tộc, bởi đây là tinh hoa, là vàng mà tổ tiên, cha ông chắt lọc truyền lại. Nặng lòng là thế nhưng lớp trẻ bây giờ chẳng mấy ai còn để tâm, một phần vì gắn với cái nghiệp này sẽ không thể giàu được, phần khác là do đặc trưng của nghề lắm công phu. Để làm ra được một cây đàn như ý phải trải qua nhiều công đoạn tỷ mẩn. Từ khâu chọn nguyên liệu, phơi gỗ, ra gỗ đến đánh bóng, trau chuốt và lắp ghép đều làm hoàn toàn thủ công. “Làm nhạc cụ rất trọng cái tai, cái mắt bởi cái chuẩn của sản phẩm không chỉ nhìn đẹp mà còn phải nghe hay nữa. Yêu nghề nhưng học được nghề rất khó, người tiếp thu nhanh nhất cũng mất 2 - 3 năm mới có thể nắm được các kỹ thuật sơ đẳng. Lớp trẻ không ham nghề cũng là điều dễ hiểu...” Lời nói thoảng tiếng thở dài của nghệ nhân già khiến chúng tôi không khỏi chạnh lòng.

Những nghệ nhân giàu tâm huyết của làng đàn Đào Xá như ông Soạn vẫn đang kiên nhẫn, bền bỉ bám nghề chỉ với một mong ước là giữ cho làng nghề độc đáo này không bị biến mất trên bản đồ làng nghề đồng bằng Bắc Bộ vào một ngày nào đó. Thế nhưng, tận sâu thẳm đáy lòng họ không ai dám chắc về cái ngày vàng rơi kia sẽ không đến.