Ba chìm bảy nổi

Trong tác phẩm, tác giả tái hiện nỗi đau của nàng Kiều Loan 10 năm mòn mỏi chờ chồng, rồi đành phải lìa bỏ quê hương, thân gái dặm trường đi tìm người chồng đã bỏ rơi mình và phụ bạc nhà Tây Sơn để đi theo Nguyễn Ánh. Tại kinh thành, Kiều Loan gặp gỡ người thầy của chồng, họ cùng nhau ngâm những vần thơ chua chát, bày tỏ sự bất bình với triều đình đương thời, vì thế bị tống giam vào ngục tối… Nhưng đến khi được giải thoát cùng chồng, Kiều Loan đã tự tay giết người mà nàng hằng yêu thương, mong nhớ.

Cũng lận đận như bi kịch của người đàn bà nhan sắc Kiều Loan, vở kịch thơ được thi sĩ Hoàng Cầm hoàn thành năm 1942 nhưng không biết bao lần, tác phẩm cứ chật vật trên con đường đến với công chúng. Ngay sau khi tác phẩm hoàn thành, ông được bạn bè giúp đỡ để dựng vở và xin được công diễn tại Bắc Giang nhưng viên công sứ “lắc đầu” vì nhạy cảm. Vở kịch của ông cũng bị toà thống sứ Hà Nội sửa chữa “be bét” nên thi sĩ không cam phận để đứa con tinh thần của mình biến dạng.

 
Kiều Loan (Quách Thu Phương) với những xung đột tình cảm trước khi giết chồng.

Sau nhiều năm chờ đợi, đến 1946, vở kịch thơ mới đến được với khán giả Hà Nội và Bắc Ninh trong vài đêm diễn, nhưng rồi khi ấy tình hình chiến sự ngày càng căng thẳng nên mọi dự định về vở diễn đành xếp lại.

Rồi Kiều Loan tưởng như bị lãng quên suốt hơn nửa thế kỷ, đến năm 2005, NSƯT Anh Tú quyết định tìm bằng được tác phẩm kịch thơ tâm đắc nhất của nhà thơ Hoàng Cầm để làm bài tốt nghiệp cho khóa học đạo diễn của mình. Các diễn viên Quách Thu Phương, Xuân Tùng, Đức Khuê… đã lao vào vở diễn với tâm huyết và họ thực sự bị nó ám ảnh. Đã lâu lắm rồi bên cạnh những vở hài kịch, họ mới có được đất diễn rộng đến thế.

Nhà thơ Hoàng Cầm đã ứa nước mắt khi đi bằng xe lăn đến xem duyệt. Ít ai biết tác phẩm được ông viết ra từ một nỗi đau nhân tình có thật bởi cái chết của một thiếu nữ tên Minh Loan, 17 tuổi, bị một thiếu tá bác sĩ người Nhật sát hại. Từ sự đau đớn ấy, nhà thơ đã liên tưởng đến cuộc đời đầy nước mắt của Kiều Loan và người chồng Vũ Văn Giỏi ở thời Nguyễn Ánh.

Tự tin đến với Hội diễn

Sau 4 năm dàn dựng với 25 đêm diễn tại Hà Nội và TP HCM, kịch thơ Kiều Loan được nhà hát Tuổi trẻ đầu tư dàn dựng công phu hơn để có được một tác phẩm chất lượng cao tham gia hội diễn.

Lần dựng lại này, Kiều Loan phải thay diễn viên chính, do Xuân Tùng trước đây thủ vai Vũ Văn Giỏi, giờ đã chuyển cơ quan, thế chỗ đó là Quang Ánh, nên thời gian tập luyện cũng lâu hơn. Đánh giá cao diễn viên Quang Ánh, đạo diễn Anh Tú cho rằng, nam diễn viên này “có nhiều tiến bộ đáng mừng” khi thể hiện nhân vật.

“Các diễn viên trưởng thành hơn và độ bùng nổ về diễn xuất cũng tốt hơn so với bốn năm trước. Có những cảnh diễn trước đây căng cứng và khá một chiều, giờ chúng tôi chỉnh lại cho sâu hơn, đằm hơn và nói được nhiều vấn đề hơn. Đâu phải cứ gào rú lên người ta mới nghe thấy tiếng mình, nhiều khi chỉ cần tiếng thở dài từ trong sâu thẳm thoát ra cũng đủ để người ta cũng đồng cảm”, NSƯT Anh Tú chia sẻ.

Cho rằng Kiều Loan, một vở diễn “kén khách” sẽ là một gia vị khác bên cạnh các vở diễn “ăn khách”, đạo diễn Anh Tú khẳng định: “Nghệ thuật phải trăm hoa đua nở. Nếu đặt Kiều Loan cạnh các vở hài kịch khác thì rất khó hút khách, khi làm mình đã biết điều ấy rồi, nhưng Kiều Loan lại có những giá trị khác về nghề nghiệp, độ nghiêm túc, tính chuyên nghiệp… và có nhiều khán giả tri âm, yêu nó đến vô cùng”.

NSƯT Anh Tú nhớ lại hồi bắt tay vào dựng Kiều Loan cho bài tốt nghiệp, không được nhà hát đầu tư kinh phí và giao kèo: “Bù lỗ được thì diễn, không thì thôi”, anh cũng hơi lo. Thế rồi vở diễn cũng có doanh thu chỉ nhờ bán vé “tay bo”, 25 đêm diễn ở hai miền Bắc Nam cũng đủ trang trải chi phí. Đạo diễn rất tự hào vì so với những vở kinh điển khác như Âm mưu và tình yêu, Mắc-bét, Vũ Như Tô, Rừng trúc, Hàn Mạc Tử…, thì Kiều Loan có số buổi diễn nhiều nhất.

Những người dàn dựng vở diễn hy vọng, kịch thơ sẽ gây thiện cảm tốt với đồng nghiệp, khán giả… trong kỳ hội diễn để báo tin vui cho nhà thơ Hoàng Cầm.