Những chiếc lá vàng bay trong gió mùa thu Hà Nội đã làm nhạc sĩ Đoàn Chuẩn mê đắm đến tận cùng cảm xúc, để rồi ông dồn vào những ca khúc như “Vàng phai mấy lả”, “Thu quyến rũ”, “Lá đổ muôn chiều”, “Gửi gió cho mây ngàn bay”, “Ánh trăng mùa thu”…

Những tác phẩm âm nhạc này đã mang lại cho người nghe một bức tranh Hà Nội vào thu bằng âm thanh và những ca từ đầy lãng mạn: “Với bao tà áo xanh đây mùa thu. Hoa lá tàn, hàng cây đứng hững hờ. Lá vàng, từng cánh, rơi từng cánh. Rơi xuống âm thầm trên đất thu” (Gửi gió cho mây ngàn bay).

Cố nhạc sĩ Đoàn Chuẩn

Không hiểu Đoàn Chuẩn đã xót thương cho cô người yêu nào mà có những lời ca bất hủ: “… Dòng đời thôi đã về chiều, mà lòng mến còn nhiều, đập gương xưa tìm bóng… Nhưng, thôi tiếc mà chi… Chim rồi bay, anh rồi đi. Đường trần xa cách mãi…”. Người đời vẫn đồn rằng mỗi bài hát, Đoàn Chuẩn viết cho người mình yêu và không ít cô đã khóc khi nghe và nghĩ rằng chính anh đã viết cho mình.

Đến với âm nhạc Đoàn Chuẩn chỉ để lại 16 ca khúc. Trong số này, ông chỉ công bố có 10 bài, nhưng cả 10 bài hát đó đã chiếm một vị trí vững chắc trong lòng khán giả nghe nhạc suốt nửa thế kỷ XX.

Ông sinh năm 1924 tại đất cảng Hải Phòng và là con một gia đình khá giả. Mẹ ông là người khai sinh ra hãng nước mắm Vạn Vân nổi tiếng miền Bắc. Ông được gia đình nuôi dưỡng đầy đủ, cho ăn học mọi thứ, nhưng ông mê nhất là học ghi-ta. Một thầy giáo người Hoa đã chỉ bảo tận tình và ông trở thành nhạc công nghiệp dư hết sức ngẫu nhiên. Năm 1948, ca khúc đầu đời của ông ra đời. Năm 1949, ông viết tặng người vợ thảo hiền của mình ca khúc “Đường về Việt Bắc”. Năm 1950, ca khúc lừng danh “Thu quyến rũ” xuất hiện như một hiện tượng trong làng âm nhạc.

Ông tâm sự “khi yêu tôi mới sáng tác”. Như vậy, mỗi ca khúc của ông đều là dấu ấn của một mối tình về bóng dáng một mỹ nhân nào đó. Mỗi năm ông chỉ viết một bài.

Năm 1947, ca khúc “Ánh trăng mùa thu” là nhạc phẩm đầu tiên ông sáng tác, nhưng mọi người ai cũng nghĩ bài “Tình nghệ sĩ” sáng tác năm 1948 là sáng tác đầu tay của ông. Bài hát “Ánh trăng mùa thu” được sáng tác khi ông ở làng Đồng Năm huyện Đông Hưng tỉnh Thái Bình, với lời đề tựa “Kỷ niệm những ngày ở Khuốc. Thu 1947. Bài hát đã được biểu diễn từ đầu những năm 1950 của thế kỷ trước và đã được in thành sách từ năm 1953.

Đến năm 1957, ca khúc “Gửi người em gái miền Nam” của ông ra đời ghi lại những tình cảm nhớ thương trong lòng với ca sĩ Mec Lan. Nàng đã rời xa Hà Nội vào Nam sinh sống, để lại trong ông một mối tình lỡ dở.

Với ca từ đẹp, giàu chất thơ, cùng với giai điệu trữ tình tha thiết trong ca khúc đã để lại ấn tượng trong lòng người nghe. Nếu ở ca khúc khác, phần lớn ông dành tình cảm cho mùa thu, thì ở ca khúc “Gửi người em gái miền Nam”, người ta bắt gặp hình bóng mùa xuân xứ Bắc, đặc biệt là ở Hà Nội. Bài hát mở đầu bằng những ca từ đẹp:

“Cành hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng/Nụ đào phong kín cánh mong manh tấm hoa lòng/Hà Nội mừng đón tết vắng bóng người đi, liễu rủ mà đi/Đêm tân xuân Hồ Gươm sao lung linh…/Đường phố vắng bóng người/Chạnh lòng tôi nhớ tới người em…”.

Bài hát khép lại như một lời nhắn gửi tha thiết cho một người phương xa. Đồng thời, ca khúc là tác phẩm cuối cùng trong sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Ông ngừng viết khi còn rất trẻ, để lại cho người nghe nhạc những luyến tiếc. Với những ca khúc về mùa thu Hà Nội, người ta thuộc và đắm say với tất cả những ca từ và giai điệu của những bài hát đó.

Trong 16 ca khúc của ông, người nghe như bị hút vào men say, ru hồn người lại để chìm vào những nốt nhạc truyền cảm. Biết bao tuyệt thế giai nhân đã từng ngây ngất trước chàng lãng tử hào hoa, phong nhã và đa tình bậc nhất Hà Nội vào những tháng ngày giữa thế kỷ XX. Phải nói rằng sự yêu của ông thật kỳ lạ như thể ông sinh ra chỉ để say đắm, ấp ủ cho men tình nồng đượm và lãng đãng mây gió.

Mùa thu lại trở về với thủ đô Thăng Long-Hà Nội 1000 năm tuổi. Những tác phẩm âm nhạc của nhạc sĩ tài hoa ấy cũng đã để lại cho đời những nét nhạc duyên dáng về mùa thu Hà Nội. Bài viết này xin được phép thay nén hương trầm tưởng nhớ tới một con người rất yêu Hà Nội: Đó là cố nhạc sĩ Đoàn Chuẩn.