Cuộc cách mạng viễn thông là một động lực quan trọng hàng đầu thúc đẩy quá trình quốc tế hoá, nhưng nó có vai trò ra sao với bản sắc các dân tộc? Liệu mạng toàn cầu và những dòng thác truyền thông khác có đưa con người vào mê cung của những bản sắc mạnh, bứng con người khỏi cội nguồn văn hoá truyền thống gắn liền với lẽ sống và nguồn sáng tạo của nó? Ðó cũng là một vấn đề ám ảnh cảm xúc và suy tư của người trí thức trong thời đại thông tin.

Trong dịp sang thăm Việt Nam năm 2000, cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton dường như đã đọc được nỗi lo âu sâu thẳm về vấn đề này, nên trong bài diễn văn đáp từ, ông đã trình bày một viễn cảnh lạc quan trong đó tiếng Việt, văn hoá Việt tìm thấy cơ hội phổ cập trên trường quốc tế qua mạng internet.

Ca trù - một nét văn hóa độc đáo của Việt Nam.

Các nhà tư tưởng bi quan trước công nghệ đã cho rằng, công nghệ hiện đại phá huỷ mối liên hệ của cá nhân với di sản văn hoá của nó, biến con người thành kẻ bị lưu đày trong tiện nghi, không có nơi trú ngụ về tâm lý và văn hoá. Trong cuốn Công nghệ và gia tài của nhân loại Thomas de Gregory, một nhà kinh tế học xã hội nổi tiếng và cũng là người lạc quan với vai trò của công nghệ đã khẳng định rằng,  thực tế phát triển của các nước giàu đã chứng tỏ công nghệ có vai trò tích cực trong văn hoá, công nghệ mới sẽ mở ra những chân trời rộng lớn cho sự phát triển bản sắc văn hoá dân tộc. Một xã hội có thể tiếp thu một công nghệ xa lạ để trở nên thịnh vượng, mà vẫn bảo vệ được những đặc trưng chủ yếu của mình, hơn thế nữa, tăng cường bản sắc riêng và ý thức cộng đồng trong toàn xã hội. Thậm chí, có học giả còn khẳng định rằng, ngày nay, dân chủ và công nghệ thông tin đã đưa sự cân bằng giữa dân tộc và quốc tế lên một tầm cao mới, cuộc cách mạng trong lĩnh vực viễn thông cũng là một điều kiện mới cho sự tăng trưởng của chủ nghĩa dân tộc, bởi vì nó lan truyền mọi thứ, do đó, mọi người có thể nhìn thấy cái gì đang xảy ra ở bất cứ đâu.

Từ những sự thoả hiệp giữa công nghệ mới với các khái niệm cơ bản của tâm lý học nhân văn và thần thoại, người ta đã đi đến những ý tưởng về một bản sắc xuyên quốc gia. Trong các cuộc hội thảo quốc tế trên chủ đề văn hoá trong phát triển và toàn cầu hoá, người ta đã thảo luận về sự tồn tại của nền văn hoá pop xuyên quốc gia với tư cách là văn hoá chung của châu Á phát triển nhờ công nghệ mới và các liên hệ xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá. Phải chăng, chính công cuộc toàn cầu hoá lại tạo điều kiện về kinh tế, tổ chức và kỹ thuật cho sự hình thành những bản sắc văn hoá xuyên quốc gia, vẫn mang những gốc rễ văn hoá truyền thống nhưng lại được phổ cập và nâng cao ở một trình độ mới? Thực tế cho thấy, nhờ toàn cầu hoá và cách mạng viễn thông mà các sản phẩm văn hoá của các dân tộc có cơ hội xâm nhập vào thế giới ở một quy mô lớn.

Biểu diễn nhã nhạc Cung đình Huế.

Nhật Bản đã có những ví dụ về việc đưa nhạc rock sang Âu Mỹ. Phim hoạt hình Doremon của Nhật Bản đã tạo nên một biểu tượng của Nhật Bản hiện đại, mang bản sắc Nhật Bản xâm nhập vào các xã hội khác mạnh mẽ y như sự xâm nhập của hình ảnh chàng cao bồi Mỹ. Nhưng Doremon không phải là một bản sắc Nhật thuần tuý, mà còn mang trong nó sự hiểu biết và cảm thông văn hoá vì khi xuất hiện trên màn ảnh nhỏ các nước khác, Doremon tỏ ra hiểu biết rõ những khác biệt của thị trường và thị hiếu người tiêu dùng ở nước đó. Trà Ô-long của Trung Quốc đã vượt biên giới đi vào cuộc sống thường ngày của người Nhật vì đã dựa vào một tập quán truyền thống của người Nhật Bản là thói quen uống nước lá mạch mát trong mùa hè. Từ những thực tế đang phát triển đó, các học giả đặt giới trí thức trước nhiệm vụ vượt lên vị thế người quan sát để có thái độ của người sáng tạo văn hoá mới.

Sau sự kiện khủng bố ngày 11/9, nhiều trí thức lại suy tư về mối quan hệ giữa lý trí và đức tin như là một kiểu bản sắc xuyên quốc gia đặc biệt nhất mà cho đến nay người ta đã được thấy. Những kẻ khủng bố sống tại các xã hội phát triển, sử dụng thành thạo các công nghệ cao, biến tất cả những quy định pháp lý và những công nghệ tối tân trở thành vỏ bọc và công cụ khẳng định một đức tin phi lý. Và nỗi hoài nghi ám ảnh toàn nhân loại chính là cái mầm mống khủng bố tiềm tàng đang ẩn náu, cộng sinh và phát triển trong những xã hội có  tổ chức cao và có công nghệ tối tân kia. Thực tế đó cũng có thể coi là một ví dụ đáng suy ngẫm về một thế giới của toàn cầu hoá và công nghệ thông tin.
 
Chính công cuộc toàn cầu hoá lại tạo điều kiện về kinh tế, tổ chức và kỹ thuật cho sự hình thành những bản sắc văn hoá xuyên quốc gia, vẫn mang những gốc rễ văn hoá truyền thống nhưng lại được phổ cập và nâng cao ở một trình độ mới. Thực tế cho thấy, nhờ toàn cầu hoá và cách mạng viễn thông mà các sản phẩm văn hoá của các dân tộc có cơ hội xâm nhập vào thế giới ở một quy mô lớn.