Nhà nghiên cứu âm nhạc Larry Francis Hillarian (Singapore): Dạy cái gì và dạy như thế nào?

Singapore là một xã hội đa văn hóa, với sự hòa trộn của nhiều nhóm sắc tộc. Ở đây cũng có nhiều loại hình âm nhạc, cả âm nhạc cổ truyền và các loại hình âm nhạc mới như K-Pop, J-Pop, âm nhạc phương Tây hiện đại... Trước kia, âm nhạc cổ truyền dường như bị lãng quên ở đất nước có khoảng 5 triệu dân này, nhưng hiện tại, âm nhạc Hồi giáo Malay trở nên không thể thiếu trong đời sống cộng đồng. Không chỉ vậy, các nhạc cụ của âm nhạc Hồi giáo Malay còn được sử dụng để chơi nhạc hiện đại. Đó là thành quả của việc đưa âm nhạc thiểu số Hồi giáo Malay trở thành một môn học chính khóa của học sinh phổ thông, với thời lượng 40 - 45 phút/tuần. Đặc biệt, họ không chỉ quan tâm giảng dạy cái gì, mà là giảng dạy như thế nào. Cách dạy như kiểu “cầm tay chỉ việc” được áp dụng để người học dễ nắm bắt. Hệ thống giáo trình giảng dạy cũng được quan tâm để kết quả học tập mang tính bền vững. Trong các giờ học, không chỉ giảng dạy về âm nhạc mà còn các vấn đề khác như trang phục, phong cách biểu diễn... Tất nhiên, không thể đưa tất cả loại hình âm nhạc của các dân tộc thiểu số vào giáo dục chính quy. Trong khi âm nhạc Hồi giáo Malay được chọn dạy chính khóa, nhiều loại hình khác được đưa vào ngoại khóa để học sinh lựa chọn.

Kai Aberg (Phần Lan): Gia đình đóng vai trò quan trọng

Người Gipsy di cư từ Thụy Điển sang Phần Lan từ thế kỷ XVI, đến thế kỷ XIX, dân số của nhóm này được mở rộng trên cơ sở sự hòa trộn giữa những người di cư gốc Nga, hình thành nên dân tộc Kaale (Roma) ở Phần Lan. Dân số nhóm này hiện khoảng 10.000 người. Vào những năm 1970, ở Phần Lan có phong trào phục hồi âm nhạc dân gian của người Gipsy, Roma, bởi bản thân người Gipsy thấy rằng, âm nhạc của họ cũng cần được đưa lên sân khấu, cần duy trì các bản nhạc truyền thống để khẳng định bản sắc dân tộc. Chính vì vậy, có nhiều ban nhạc của người Gipsy được thành lập và hát bằng ngôn ngữ của người Gipsy. Họ cũng tổ chức các cuộc thi, nhằm quảng bá âm nhạc dân tộc... Trước những ảnh hưởng ngày càng lớn của âm nhạc Gipsy, cách đây 2 năm, bắt đầu có các tổ chức, viện âm nhạc đưa âm nhạc Gipsy vào giảng dạy. Hiện tại, cơ sở giáo dục âm nhạc cho người Gipsy còn nhỏ và ít, nhưng nhu cầu người học ngày càng đông... Phương thức giảng dạy âm nhạc truyền thống của họ là truyền miệng. Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải âm nhạc, bởi các bậc cha mẹ thường dạy con cái hát và chơi nhạc.

Hande Saglam (Áo - Thổ Nhĩ Kỳ): Hai nền âm nhạc song song và cuộc đối thoại đa văn hóa

Từ tháng 3.2009, Viện Nghiên cứu âm nhạc dân gian và âm nhạc dân tộc học kết hợp với Viện Giáo dục âm nhạc thực hiện dự án Hai nền âm nhạc song song và cuộc đối thoại văn hóa, dành cho sinh viên Đại học  m nhạc và nghệ thuật trình diễn Vienna, nhằm có cái nhìn thấu suốt về tiềm năng song âm nhạc hoặc đa âm nhạc trong sinh viên. Tiềm năng về hai hay nhiều nền âm nhạc này được hiểu là khả năng thể hiện bản thân của sinh viên bằng ngôn ngữ âm nhạc của chính họ và ngôn ngữ âm nhạc của một nền văn hóa khác. Hơn 45% sinh viên của trường không phải người Áo và phần lớn tự cho rằng trong họ có 2 hay nhiều nền âm nhạc. Khi thực hiện dự án, sinh viên đồng thời nghiên cứu 2 hoặc nhiều loại hình âm nhạc. Đó cũng là cơ sở để phát triển các khái niệm về giáo dục âm nhạc mang tính chất giao thoa; giúp sinh viên có những nghiên cứu mang tính chất thực tiễn, góp phần phát triển chương trình và giáo trình đào tạo.

Gs Trần Quang Hải (Pháp): Học âm nhạc không thể ép buộc

Âm nhạc truyền thống ngày càng mất đi do trẻ không được học và không biết. Chúng ta có trách nhiệm gây dựng lại nó. Việc này không thể chờ thời gian, vì càng chờ sẽ càng mất, khi những đứa trẻ lớn lên ngày càng xa Việt Nam, người am hiểu nhạc truyền thống ngày càng ít đi... Hiện giáo viên Việt Nam không đủ trình độ dạy âm nhạc truyền thống, nên trước hết, phải bắt đầu luyện tập một số cán bộ có đủ tài nghề.

Đưa âm nhạc dân tộc vào trường học phải thực hiện qua từng giai đoạn. Trường mẫu giáo sẽ dạy cho trẻ em những bài đồng dao, dân ca dễ hát, dễ nhớ. Ở tiểu học, dạy âm nhạc truyền thống của mỗi vùng: miền Bắc là hát trống quân, hát quan họ, hát xoan; miền Trung là điệu lý, điệu hò; miền Nam thì có những điệu dân ca hát đối đáp; Đồng thời, cho trẻ nghe những nhạc cụ tượng trưng, như với người Kinh thì phải cho nghe đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị, đàn nguyệt, đàn đáy, sau đó có các loại trống..., tiếp đó giới thiệu các loại hình hát tuồng, hát chèo, cải lương. Trong 5 năm tiểu học, cộng với 7 năm ở bậc trung học, mỗi tuần phải cho học ít nhất 1-2 tiếng về âm nhạc. Cứ như vậy, trong vòng 12 năm, trẻ sẽ dần có ý thức về sự phong phú, đặc trưng trong âm nhạc Việt Nam, hãnh diện về nền âm nhạc của mình...

Trong 53 dân tộc thiểu số ở Việt Nam, không phải dân tộc nào cũng có nhạc phong phú. Cần tuyển lựa những dân tộc có nhạc cố định tiêu biểu, chọn những bản nhạc dễ nghe để trích ra giảng dạy. Quan trọng hơn, học âm nhạc không thể ép buộc, cần để trẻ sẽ dần yêu thích âm nhạc thông qua những trò chơi...