Vũ điệu Xoang Tây Nguyên
Cập nhật, ngày16/02/2011 11:07

Sự mẫn cảm về âm nhạc và nhịp điệu là thuộc tính của người Tây Nguyên nói chung và người Ba-na nói riêng. Với người Ba-na, nhảy múa như là một nhu cầu sống, không thể thiếu.

Nhảy múa là nghệ thuật của mọi người, nghệ thuật đám đông (quần vũ), với bất kỳ thành viên nào trong cộng đồng Pơlêi (làng), nhảy múa cũng hấp dẫn và quen thuộc. Và, múa thường gắn liền với những hình thức lớn trong đời sống tinh thần của người Ba-na là lễ hội.

Xoang là cách gọi những hình thức múa phổ cập, tập thể có từ lâu đời của người Ba-na. Vũ điệu Xoang mang tính cộng đồng, ai cũng có thể tham gia trong những dịp lễ hội. Thường chuyển động theo những đường cong uốn lượn, những người tham gia đội hình Xoang di chuyển bằng những bước đi ngắn, nhịp nhàng trong đội hình đồng điệu, phối hợp giữa co và duỗi chân, tay, nhún nhẩy đung đưa thân mình.

Trong đội hình Xoang, bằng nét mềm mại của thân hình cộng với vẻ đẹp của y phục, người phụ nữ khoe ưu thế của họ trong những vận động mềm mại, duyên dáng. Với tính cách mạnh mẽ, những người múa nam thực hiện những bước di chuyển đều xen kẽ những bước nhảy chuyển đổi vị trí, văng lên phía trước hoặc hai bên để biểu dương sức mạnh vào những giây phút cao trào của vũ điệu. Nhìn tổng thể, phong thái chung của Xoang là êm dịu, nhẹ nhàng, mức độ nồng nhiệt vừa phải. Người phụ nữ thể hiện hứng khởi cũng chỉ bằng những cái giật nhẹ ở khuỷu tay, lắc nhẹ mông và những nụ cười giao cảm tình tứ. Dàn nhạc chinh chiêng bao giờ cũng đi thành một nhóm xen vào giữa đội hình múa, phụ họa với người múa bằng những bước di chuyển nhịp nhàng và nụ cười giao cảm.

Đội hình Xoang tiến hành trong khi đang thực hiện những nghi lễ của lễ hội thì gọi là Xoang nghi thức – những vũ điệu có nội dung nhất định đối với từng loại lễ hội. Và bên cạnh đội hình Xoang nghi thức đó là Xoang tự do, với sự tham gia tùy hứng của các thành viên khác trong cộng đồng. Về cơ bản, Xoang tự do cũng giống như Xoang nghi thức ở nhịp điệu, động thái, chỉ khác ở chỗ người tham dự có thể tự do bộc lộ tình cảm của mình trong vũ điệu bằng kỹ thuật cá nhân, tùy hứng, không phụ thuộc nhiều vào đội hình múa nói chung. Xoang tự do thường bắt đầu ở cao trào của lễ hội, khi mà những nghi thức (thường là cúng tế, tạ ơn thần linh) đã thực hiện xong, khi mà men rượu cần đã cùng với tiếng chiêng cồng ngấm vào tận mao mạch, huyết quản của tất cả mọi người trong cộng đồng tham gia lễ hội. Lúc này, người múa nam thực hiện những vận động khỏe, tạo hình độc đáo, thi thoảng có sự thay đổi đột ngột về tốc độ và cường độ. Tuy thế, người múa nữ vẫn thực hiện những động tác mượt mà, trau chuốt đến từng chi tiết, trang điểm bằng những tuyến lượn mềm mại…

Với những lễ hội có tính chất khác nhau, vũ điệu Xoang có những biến đổi về đội hình, nhịp điệu, tiết tấu…cho phù hợp. Và lúc này, tên gọi của vũ điệu Xoang được gắn liền với tên gọi của lễ hội đó: Xoang Khiêl là vũ điệu của lễ hội Grong Kơpô (lễ đâm trâu mừng chiến thắng), Xoang Tap Sơgơr là vũ điệu trong lễ Sơmăk Kơcham (lễ hội mừng năm mới), Xoang Grong Bơxát là vũ điệu trong lễ Bơ-thi (lễ bỏ nhà mồ), Xoang Samơk là vũ điệu trong lễ Samơk (lễ ăn cốm mới), v.v…

Hàng năm, vào dịp những vạt lúa trên nương bắt đầu chín tới, lễ Samơk với những điệu Xoang Samơk sôi nổi, đầy hứng khởi làm rộn rã buôn làng suốt ba ngày liền. Khi kết thúc lễ Samơk, người ta tiến hành điệu Xoang vòng tròn kéo dài thâu đêm suốt sáng ngay trong nhà Rông hoặc dưới sân trước cửa nhà Rông để tất cả thành viên cùng tham gia Xoang. Khi tiến hành lễ Bơ-thi (lễ bỏ mả), vũ điệu Xoang A tâu chậm rãi u buồn. Khi tiến hành lễ đâm trâu, Xoang KhiêlLong Đeh là vũ điệu dành cho các chiến binh thể hiện sức mạnh cộng đồng. Vũ điệu Xoang Tơnơl hay Tap Sơgơr (điệu vỗ trống) lại chỉ thực hiện khi nào cộng đồng Pơlêi làm lễ cúng sân mới trên mảnh đất cư trú mới…

Ở một số bản làng người Ba-na, cùng với lễ ăn cốm mới báo hiệu mùa Ning Nơng (mùa nghỉ ngơi giữa hai vụ lúa rẫy) người ta thực hiện vũ  điệu Xoang Samơk hào hứng với trang phục rực rỡ, đội hình Xoang kéo dài từ sau khi tiến hành nghi thức dâng cốm lên thần linh tới khi tan hội. Sau lễ đóng kho lúa, các lễ hội truyền thống đều có cơ hội tổ chức Xoang Khiêl, Long Đeh, Tap Sơgơr, Grong Bơxát, điệu Xoang vòng quần vũ và các hình thức nhảy múa tự do khác sẽ cùng với âm điệu nhạc chiêng khuấy động các Pơlêi Ba-na trầm lặng suốt một mùa Ning Nơng

 
(306 plus)