Hát quan làng - nét văn hoá đặc sắc trong đám cưới của người Tày
Cập nhật, ngày27/08/2010 09:44
Hát quan làng là hệ thống các bài ca được sử dụng trong đám cưới của người Tày. Hệ thống này có thể kéo dài tới hàng ngàn câu, hàng trăm bài, chia thành các phần cụ thể.
Trong đó, mỗi phần mục tương ứng với từng hành động- lễ thức cụ thể trong đám cưới. Nói cách khác nó là một thể tài riêng dân ca nghi lễ đám cưới.
Nội dung chính của các bài hát này là cách chỉ bảo, răn dạy, lối ứng xử tinh tế, tao nhã của con người trong đời sống. Trong đám cưới lời hát thay cho lời chào xã giao, lịch sự và thể hiện tình cảm trân trọng nhau.
Ngoài tên gọi “Hát quan làng” người Tày còn gọi nó là “Thơ Lẩu” (thơ đám cưới). Thể thơ này gồm 7 chữ và gồm 5 cung bậc khác nhau. Trong đám cưới của người Tày, khi đoàn nhà trai đón dâu phải trải qua nhiều tình huống hết sức lắt léo.
Đoàn nhà trai trước tiên phải trải qua 2 lần chăng dây. Lần thứ nhất, do trẻ con chăng từ xa, các quan làng (Đại diện nhà trai) chỉ cần cho trẻ con ít tiền lẻ hoặc quà. Lần thứ 2 là do 2 thanh nữ chăng dây, quan làng phải ngâm được bài thơ “cất dây chăng ngang đường”, nếu không biết bài thơ phải chịu phạt uống rượu. Hay lên cầu thang, vì người Tày thường ở nhà sàn nên vào nhà phải rửa sạch chân, nhà gái bưng khay rượu đứng ở ngõ hoặc chân cầu thang ý tượng trưng thay nước rửa chân.
Lúc này, quan làng phải ngâm được bài thơ “ Chối từ rượu trước ngõ” mới được lên cầu thang, khi lên cầu thang có cái chổi chắn ngang, lúc vào nhà chiếu trải ngược, xin mở gáng lễ, sắp lễ, xin thắp hương, rể trình tổ, dâu trình tổ, mời cơm, lạy cha mẹ, họ tộc… khi đó quan làng phải hát thơ (oóc thơ), để người nhà nghe thuận tai và thực hiện công việc theo đúng trình tự. Nhiều khi quan làng cũng phải chịu phạt vì những tình huống không ngờ tới. Khi các quan làng hát thơ, Pả mẻ (Đại diện họ nhà gái) hát đối đáp lại. Đám cưới do vậy tạo được không khí trầm bổng với những sắc màu, giai điệu mang đậm nét bản sắc và dáng dấp văn hoá của khu vực, vùng, miền…
Xét về mặt văn hoá, ngôn ngữ và tri thức ứng xử thì quả thực quan làng phải là người thông minh khéo ứng xử, giàu tri thức và am hiểu phong tục tập quán của tộc người. Vì vậy, trước khi thực hiện đám cưới, nhà trai hết sức cẩn trọng trong việc tìm quan làng để đón dâu, nhà gái cũng hết sức cẩn trọng trong việc lựa chọn “Pả mẻ” để đưa con gái mình về nhà chồng. Đây là nét văn hoá đặc sắc trong đám cưới của người Tày.
(CSV)